EcoTripSoS - Erzurum Anıları...

Doğu Anadolu – Erzurum (Devam)

8.1.3. Çift başlı Kartal

Kartal,Şamanizm inancına göre yer ile gök arasındaki çelik kapıyı tutmaktadır.Orta Asya inancında,insanlara gök yüzü ve yer yüzü yolculuklarında eşlik eden,koruyucu varlıklar kuş biçimindedir. Türklerin kılıç kabzalarında çift başlı kartal, at ya da bozkurt kabartmaları vardır.Kutsal sayılan kartal,Şaman inançlarında insanı yaradandır.Yakut Türklerinde bu efsane hala yaşamaktadır. Hun imparatoru Atilla’nın sancağında ve Hititlerde bulunan kabartmalarda çift başlı kartala rastlanır.

Selçuklu Devleti de çift başlı kartal sembolünü damga olarak kullanmıştır. Türk halılarında en çok kullanılan canlı figürü kartaldır.Selçuklular zamanında yapılan Döner Kümbet(Kayseri), Hüdavent Hatun Türbesi(Niğde), Çifte Minareli Medrese (Erzurum), Yedi Kardeş Burcu(Diyarbakır) gibi mimari eserlerde çift başlı kartal figürü kullanılmıştır. Çift başlı kartal güç ve kudretin sembolüdür. Doğunun ve batının hakimiyetini sembolize eder.

Orta Amerika’daki Maya medeniyetlerinde de aynı figüre rastlıyoruz.Orta Asya’dan Bering boğazı yoluyla gittiklerini bildiğimiz bu uygarlıkların da aynı figürü kullanmış olması,

bizleri hiç şaşırtmamaktadır.

İncelemelerimizi tamamladıktan sonra,hemen yakında bulunan Ulu Cami’ye geçmiştik.

Erzurum - Ulu Cami

8.1.4. Ulu Camii

                Erzurum’un en büyük camisi olan Ulu Cami de Cumhuriyet Caddesi üzerinde, Çifte Minareli Medrese`nin hemen yanındaydı. Ulu Caminin bir diğer adı Atabey Cami‘dir. 1179 yılında Saltuklu hükümdarı Nasrettin Muhammed tarafından yaptırıldığı sanılan 827 yaşındaki bu cami, en son 1965`te onarımdan geçirilmiş. Sultan IV.Murat zamanında yiyecek deposu  olarak kullanılan  cami  yapılan farklı tarihlerdeki onarılmıştır. Orijinal mihrabın bulunduğu bölüm beş payenin taşıdığı kubbe ile örtülüdür. Caminin içerisinde toplam 40 sütun bulunmaktadır. Caminin içerisi 28 pencere ile aydınlatılmıştır. Bunlardan güneydeki ikinci pencere üzerinde 1826 tarihli onarım kitabesi bulunmaktadır.

Ulu Caminin kubbesi günümüze orijinal halde gelememiştir. 1960’lı yıllarda geçirilen onarım sonrası kubbe geleneksel Erzurum evlerinde görülen ve Erzurum halk tabiriyle kırlangıç ahşap malzemeyle  örtülüdür. Caminin beş kapısı olup, bunlardan ikisi doğuda, üçü de kuzeydedir. Bu kapıların hiç birisi birbirine benzememektedir. Doğudaki birinci kapının iki yanında birer mihrapçık vardır.

. Bunun kenarına da 1860 yılında yapılan onarımın kitabesi yerleştirilmiştir.
Günümüzde burada ahşap bir kubbe bulunmaktadır. Kubbe dışında kalan bölümler dıştan toprak damla örtülüdür. Caminin en gösterişli yönü orta eksendeki piramidal altı dizi dolgulu tonozlu bölümüdür. Caminin sağ tarafında tuğladan yuvarlak gövdeli tek şerefeli minaresi bulunmaktadır. Minareye cami içerisinden çıkılmaktadır.

Camii ziyaretimiz de bittikten sonra,şimdi Oltu taşlarının satıldığı,Taşhan’a gidiyorduk.Erzurum’da dikkatimi çeken bir şey olmuştu.Yollarda kadın pek azdı,Erkek sayısı ise bir hayli fazlaydı.Her yerde,mendilci,tartıcı çocuklar etrafımızı sarıyordu.İşsizliğin,ekonomik yoksulluğun göstergesi olmalıydı bu durum.Yenişehir’de inşa edilecek dev iş merkezi,bir çok kişiye iş sağlayacaktır Gezine gezine,etrafa bakınarak Oltu taşı almaya gidiyorduk.

Erzurum Taşhan - Rüstempaşa Medresesi

8.1.5. Taşhan ( Rüstem Paşa Bedesteni) ve Oltu taşı

                Kesme taşlardan yapılmış Taşhan (Rüstem Paşa Bedesteni, iki katlıydı.Kanunu Sultan Süleyman’ın Sadrazamı Rüstem Paşa tarafından 1561 yılında yaptırılmıştı.Halk arasında Taşhan diye adlandırılan bedestenin üst katlarında Oltu taşı işlemecileri bulunmaktadır.Alt katlarında ise, çeşitli iş yerleri bulunmaktadır.Kapsından içeri grup olarak girdiğimizde,Oltu taşlarının süslediği  vitrinler göze çarpıyordu.Bir dükkana girdik,ürünler gösterildiğinde farklılıklarından ötürü gerçek Oltu anlaşılıyordu.Ama,kolayca sahtesi de alınabilirdi.

Çıkarıldığı yerdeki bitki fosillerinden anlaşıldığı kadarıyla,reçine,kil ve linyit karışımından oluşuyordu bu değerli taş.Çıkarılması çok zor ve zahmetli olduğundan pahalı olmalıydı.Siyah kehribar adı verilen, Dünya’da sadece Oltu’da çıkarılan taşlar bu handa işlenmekteydi.Yumuşak bir taş olduğu için kolay işleniyordu.Stresi aldığı ,vücuttaki negatif enerjiyi alan bu taşın 1 kilosundan 7  tesbih yapılmaktaydı.

İşte böylesine değerli bir taşın sahtesinin de satılması doğaldı.Dikkat etmek gerekirdi.gerçeğini sahtesinden ayıran özellikleri vardı Oltu taşının; elinizin içine alıp nefesinizle buharlaştığında buharı çekip,nemlenmeliydi,kendine has ağırlığı ve tok sesi bulunmalıydı,sürtünme ile elektriklendiğinde küçük kağıt parçalarını çekmeliydi,kullandıkça da  parlamalıydı

Alacağımız örneğe testler yaparken,satıcı şaşırmıştı,sonuçta birini aldık.Erzurum’un iyi bir hatırasıydı..Herkes alışverişi bitirdikten sonra,Erzurum kongresinin yapıldığı binaya geçtik.

23 Temmuz 1919’da Mustafa Kemalin ilk kez sivil tabanla buluştuğu kongre binası Sosyal Bilimler Lisesiydi.Lisenin içinde 56 delegeyle yapılan toplantının olduğu salon ayrılmış,ilk günkü gibi korunuyordu.İstanbul hükümetinin karşı çıktığı bu kongre başarıyla yapılmıştı bu binada.İçeri girdiğimizde,karşıda Büyük Önderin oturduğu masa ve koltuğa bakınca,bir an karşımda O’nu görmüştüm sanki.Her türlü güçlüğe rağmen toplantının yapıldığı bu salon’da Atatürk’ün Gaziantep Şahinbey’den sonra Erzurum nüfusuna kaydolduğunu öğrenmiştim.O günlerin zorluklarıyla dolan zihnimizde hoş bir anı olarak kalan binayı geride bırakarak,Erzurum evlerine yönelmiştik.

Erzurum evlerini görmeyi çok arzulamıştım. Geldiğimiz yerde,birden fazla ev düşlemiştim,ama bir ev görünce şaşırmıştım.Halbuki, Birbirlerine bitişik yapılmış oldukları için birkaç ev birleştirilerek tek ev haline getirilmişti.

Şehrin kültür mirasına ayrı bir güzellik katan bu evler,Üç ayrı yapı tekniğinin eski evlerde oda ve avlu,tandır evi,ahır bulunmaktaydı. Erzurum eski evlerinde , odaların içinde yer alan yüklük, gusülhane, sedir-makat gibi bölümler yine Erzurum kültürünün bir parçasıydı. Çeşitli lezzetli yemeklerin sunulduğu,iyi bir işletmecilik anlayışıyla yönetilen bu evlerde, yerlerde oturulup,etrafta bulunan nostaljik eşyalar eşliğinde hoşça vakit geçiriliyordu.Oturup,kahvelerimizi,kulağa hoş gelen bir sanat müziği eşliğinde yedik,tüm sıkıntılarımızdan arındığımızı hissettik.

Erzurum - Nene Hatun

Dinlenmiştik,arkadaşlarımızdan bazıları,Erzurum’un meşhur Cağ kebabını yemek istedikleri için,bir yere gittik. Dike duran döneri,yatırmışlar,adına da cağ kebabı demişlerdi.Bir tür vejeteryan olduğum için,sadece çorba ve salatayla yetinmiştim.Kebabı yiyen arkadaşların da ağız tatlarına uymadığını öğrenmiştim.Midelerinin rahatlaması için, bir kaç saat sonra maden suyu içmek isteyenlerin olduğunu görmüştüm.

Akşam,otelimize dönüp,dinlendikten sonra,yemek için otantik bir mekana gitmiştik.Taş ev benzeri olan mekanda,hem yemeğimizi yemiş,hem de sazıyla sözüyle bize eşsiz saatler yaşatan ozanı dinlemiştik.

Erzurum’un ve Türk kadının simgesi haline gelen ,Nene Hatun’un mezarının da bulunduğu,1877-1878 Rus savaşında şehit düşenlerin anısına yapılan Aziziye Tabyasını,askeri alan olduğu ve izin verilmediği için göremeyecektik.

Ruslar,Erzurum’a gelmiş,önemli zayiatlar verdirmekteydi.Bu sırada evinde işleriyle meşgul olan Nene Hatun kapının çalındığını duyunca açar,karşısında yakınlarından biri vardır.”Ruslar,herkesi öldürerek bu tarafa doğru geliyorlar,kaç”der ve gider..Nene Hatun,son kez bebeğini emzirir, “Allahım bebeğim sana emanet der” ve evde yalnız bırakarak tüfeğini alıp çıkar.Sağa sola ateş ederek,bir yandan da, Erzurum savunmasında yiğitçe savaşan yaralıların yardımına koşarak,savaşır,yaralanır.Bu kahraman kadın,Erzurum’un ve Türk kadınının simgesi haline gelir.Öldüğünde,anısına saygı olarak,Aziziye Tabyasında güzel bir mezar yapılır.Burayı görmemek bir eksiklik olarak kalmıştı.

Sabah,kahvaltılarımızı ettikten sonra,geziye başladığımız günden beri en uzun ve en yorucu olanına başlayacaktık.Güzergahımız Erzincan’dı.

Summary
Doğu Anadolu - Erzurum
Article Name
Doğu Anadolu - Erzurum
Description
Erzurum Rehberi... Erzurum'da görülecek yerler nelerdir? Çift başlı kartal neyi simgeler? Oltu taşı tespih nasıl yapılır? Öğrenmek için tıklayınız...
Author

Leave a reply

Your email address will not be published.

11 + four =